Як застацца ў прававым полі і не парушыць заканадаўства

СУАДНОСІНЫ ПАСТАНОВЫ САВЕТА МІНІСТРАЎ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ № 688 І ПРАВА ЕЎРАЗІЙСКАГА ЭКАНАМІЧНАГА САЮЗА

Уводныя палажэнні

З 10 снежня 2025 года ў Рэспубліцы Беларусь уступіла ў сілу пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 28 лістапада 2025 г. № 688 «Аб прымяненні навігацыйных прылад (пломб)» (далей – Пастанова № 688), якой уведзены рэжым абавязковага прымянення навігацыйных пломб у дачыненні да тавараў, якія ўвозяцца аўтамабільным транспартам з тэрыторый Латвійскай Рэспублікі, Літоўскай Рэспублікі і Рэспублікі Польшча.

Указанае рэгуляванне ўступіла ў прававое поле, у якім ужо дзейнічала Пагадненне аб прымяненні ў Еўразійскім эканамічным саюзе навігацыйных пломб для адсочвання перавозак ад 19 красавіка 2022 года (далей – Пагадненне 2022 г.), якое прадугледжвае паэтапнае ўкараненне сістэмы адсочвання на наднацыянальным узроўні.

У правапрымяняльнай практыцы ўдзельнікаў знешнеэканамічнай дзейнасці ўзнікла нявызначанасць адносна прыярытэту прымянення названых нарматыўных актаў, а таксама межаў дапушчальнага нацыянальнага рэгулявання ў сферы, аднесенай да кампетэнцыі Еўразійскага эканамічнага саюза (далей – ЕАЭС, Саюз).

Гэты матэрыял змяшчае аналіз суадносін Пастановы № 688 і Пагаднення 2022 г., нарматыўныя падставы дзеяння кожнага з актаў, а таксама рэкамендацыі для ўдзельнікаў знешнеэканамічнай дзейнасці.

1. Нарматыўныя падставы рэгулявання

1.1. Пагадненне 2022 года: паэтапнае ўкараненне сістэмы адсочвання

Пагадненне 2022 г. з'яўляецца міжнародным дагаворам у рамках ЕАЭС і ў адпаведнасці з пунктам 1 артыкула 6 Дагавора аб Еўразійскім эканамічным саюзе ад 29 мая 2014 года ўваходзіць у права Саюза, якое мае прыярытэт над нацыянальным заканадаўствам дзяржаў-членаў у сферах, аднесеных да кампетэнцыі Саюза.

Пунктам 6 артыкула 18 Пагаднення 2022 г. устаноўлены паэтапны парадак увядзення адсочвання перавозак:

1. першы этап – з даты, якая вызначаецца Еўразійскай эканамічнай камісіяй (далей – ЕЭК), але не пазней за 11 лютага 2026 года – у дачыненні да тавараў, указаных у падпунктах 1–3 пункта 1 артыкула 3 Пагаднення (санкцыйныя тавары, алкагольная і тытунёвая прадукцыя, адзенне, абутак, асобныя віды тэхнікі), якія перавозяцца аўтамабільным і чыгуначным транспартам у адпаведнасці з мытнай працэдурай мытнага транзіту;

2. другі этап – па заканчэнні 180 каляндарных дзён з даты пачатку першага этапу – у дачыненні да ўсіх тавараў, якія перавозяцца аўтамабільным транспартам у адпаведнасці з мытнай працэдурай мытнага транзіту;

3. трэці этап – па заканчэнні 480 каляндарных дзён з даты пачатку першага этапу – у дачыненні да ўсіх тавараў, якія перавозяцца чыгуначным транспартам у адпаведнасці з мытнай працэдурай мытнага транзіту.

Такім чынам, наднацыянальнае рэгуляванне зыходзіць з прынцыпу паступовага пашырэння катэгорый тавараў, якія адсочваюцца, і відаў транспарту.

1.2. Пастанова № 688: нацыянальны рэжым абавязковага пламбавання

Падпунктам 1.2 пункта 1 Пастановы № 688 устаноўлена абавязковае прымяненне навігацыйных прылад (пломб) «пры ўвозе ў Рэспубліку Беларусь аўтамабільным транспартам тавараў з тэрыторый Латвійскай Рэспублікі, Літоўскай Рэспублікі і Рэспублікі Польшча, а таксама ў дачыненні да пустых аўтамабільных транспартных сродкаў міжнароднай перавозкі, зарэгістраваных у Еўрапейскім саюзе».

Указаная норма носіць універсальны характар і не змяшчае спасылак на:

1. коды тавараў па ТН ЗЭД ЕАЭС;

2. краіну паходжання тавараў;

3. абвяшчаемую мытную працэдуру.

Выключэнні з рэжыму абавязковага пламбавання прадугледжаны часткай другой падпункта 1.2 пункта 1 Пастановы № 688 і падпунктам 1.7 пункта 1 Пастановы № 688, у прыватнасці, у дачыненні да перавозак з Калінінградскай вобласці, праз беларуска-расійскі ўчастак мяжы, а таксама ў дачыненні да тавараў, адсочванне якіх ажыццяўляецца ў рамках Пагаднення 2022 г. (каб пазбегнуць двайнога кантролю).

2. Прававы механізм, які дапускае апярэджальнае нацыянальнае рэгуляванне

Ключавым элементам, які вырашае калізію паміж паэтапным графікам ЕАЭС і тотальным рэжымам Пастановы № 688, з'яўляецца пункт 7 артыкула 18 Пагаднення 2022 г., які ўстанаўлівае:

«У аднабаковым парадку ў адпаведнасці з заканадаўствам дзяржавы-члена дапускаецца адсочванне перавозак у дачыненні да: аб'ектаў адсочвання, указаных у падпунктах 1–3 пункта 1 артыкула 3 сапраўднага Пагаднення, – да дат пачатку адсочвання перавозак такіх аб'ектаў адсочвання ў адпаведнасці з сапраўдным Пагадненнем, вызначаных у адпаведнасці з пунктам 6 сапраўднага артыкула; іншых аб'ектаў адсочвання – да дат пачатку адсочвання перавозак такіх аб'ектаў адсочвання ў адпаведнасці з сапраўдным Пагадненнем, устаноўленых Камісіяй пры вызначэнні такіх аб'ектаў адсочвання ў адпаведнасці з падпунктам 4 пункта 1 артыкула 3 сапраўднага Пагаднення, але не пазней за заканчэнне 480 каляндарных дзён з даты ўступлення ў сілу рашэння Камісіі, прадугледжанага пунктам 5 сапраўднага артыкула».

Юрыдычнае значэнне пункта 7 артыкула 18 Пагаднення 2022 г.:

1. Дзяржавы-члены ЕАЭС маюць права ў аднабаковым парадку ўводзіць адсочванне перавозак у дачыненні да тавараў, ужо ўключаных у саюзныя пералікі (падпункты 1–3 пункта 1 артыкула 3), да наступлення агульных дат пачатку адсочвання, вызначаных у адпаведнасці з пунктам 6 артыкула 18.

2. Дзяржавы-члены ЕАЭС маюць права ў аднабаковым парадку ўводзіць адсочванне перавозак у дачыненні да іншых аб'ектаў (не ўказаных у саюзных пераліках) да дат, устаноўленых ЕЭК, але не пазней за заканчэнне 480 каляндарных дзён з даты ўступлення ў сілу рашэння Камісіі аб уключэнні такіх аб'ектаў у пералік.

Такім чынам, Пагадненне 2022 г. змяшчае прамы дазвол на апярэджальнае нацыянальнае рэгуляванне, якое не з'яўляецца парушэннем права Саюза, а ўяўляе сабой рэалізацыю паўнамоцтваў, прадугледжаных самім Пагадненнем.

3. Парадак прымянення Пастановы № 688 пры розных маршрутах перавозкі

3.1. Перавозкі, якія ажыццяўляюцца толькі па тэрыторыі Рэспублікі Беларусь

Пры ўвозе аўтамабільным транспартам на тэрыторыю ЕАЭС у Рэспубліцы Беларусь тавараў, перавозка якіх будзе ажыццяўляцца толькі па тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, прымяняюцца палажэнні Пастановы № 688. Пералік выключэнняў (выпадкаў, калі навігацыйныя пломбы не прымяняюцца) вызначаны часткай другой падпункта 1.2 пункта 1 Пастановы № 688.

3.2. Перавозкі, якія ажыццяўляюцца па тэрыторыях двух і больш дзяржаў – членаў ЕАЭС

Пры ўвозе аўтамабільным транспартам на тэрыторыю ЕАЭС у Рэспубліцы Беларусь тавараў, перавозка якіх будзе ажыццяўляцца па тэрыторыі двух і больш дзяржаў – членаў ЕАЭС, прымяняюцца як палажэнні Пастановы № 688 (да ўвядзення паўнамаштабнага адсочвання ў рамках Пагаднення), так і палажэнні Пагаднення 2022 г. (з улікам этапнасці ўвядзення адсочвання, устаноўленай у пункце 6 артыкула 18 Пагаднення).

Пры гэтым парадак прымянення дыферэнцыруецца наступным чынам:

1. да тавараў, якія не падпадаюць пад адсочванне ў рамках Пагаднення 2022 г., але падлягаюць адсочванню з прымяненнем навігацыйных пломб на падставе Пастановы № 688, пры іх увозе на тэрыторыю ЕАЭС у Рэспубліцы Беларусь з тэрыторый Латвійскай Рэспублікі, Літоўскай Рэспублікі і Рэспублікі Польшча аўтамабільным транспартам навігацыйная пломба прымяняецца на ўчастку перавозкі, які праходзіць па тэрыторыі Рэспублікі Беларусь;

2. да тавараў, якія падпадаюць пад адсочванне ў рамках Пагаднення 2022 г. (з улікам этапнасці яго ўвядзення), пры іх увозе аўтамабільным транспартам на тэрыторыю ЕАЭС у Рэспубліцы Беларусь навігацыйная пломба прымяняецца на ўсім шляху следвання па тэрыторыі ЕАЭС.

3.3. Момант узнікнення абавязку па пламбаванні

Абавязак па прымяненні навігацыйных пломб, прадугледжаны часткай першай падпункта 1.2 пункта 1 Пастановы № 688, падлягае выкананню да выпуску тавараў у адпаведнасці з мытнай працэдурай мытнага транзіту з улікам падпункта «б» пункта 2 Рашэння Калегіі Еўразійскай эканамічнай камісіі ад 22 жніўня 2023 г. № 128.

Указаны абавязак узнікае не з моманту фізічнага перасячэння дзяржаўнай мяжы, а на этапе здзяйснення мытных аперацый у пункце пропуску пасля рэгістрацыі прыбыцця тавараў і транспартных сродкаў і да выпуску ў мытную працэдуру.

Заключэнне

Пастанова № 688 не з'яўляецца актам, які супярэчыць праву Еўразійскага эканамічнага саюза, а ўяўляе сабой рэалізацыю паўнамоцтваў, прадугледжаных пунктам 7 артыкула 18 Пагаднення 2022 г., які дапускае аднабаковае апярэджальнае рэгуляванне на нацыянальным узроўні. Нарматыўнае рэгуляванне прадугледжвае дыферэнцыраваны парадак прымянення навігацыйных пломб у залежнасці ад маршруту перавозкі (па тэрыторыі Рэспублікі Беларусь альбо па тэрыторыях двух і больш дзяржаў-членаў ЕАЭС) і катэгорыі тавараў (якія падпадаюць альбо не падпадаюць пад адсочванне ў рамках Пагаднення 2022 г.).

Удзельнікам знешнеэканамічнай дзейнасці рэкамендуецца ўлічваць дзеючае рэгуляванне пры планаванні лагістычных аперацый, адаптаваць дагаворную базу і бюджэтныя разлікі пад новыя патрабаванні, а таксама адсочваць змены ў нарматыўных актах і правапрымяняльнай практыцы.

Алесь Жуковiч, юрыст

____________________________________________________________________________

Гэты матэрыял носіць інфармацыйны характар і не з'яўляецца юрыдычнай кансультацыяй.

Суправаджальная ілюстрацыя згенеравана ШІ.