З 1 студзеня 2026 года набыў моц Закон Рэспублікі Беларусь № 126-З ад 30 снежня 2025 г. «Аб змяненні законаў па пытаннях індывідуальнай прадпрымальніцкай дзейнасці». Дакумент істотна паўплываў на сфарміраваную практыку прыцягнення індывідуальных прадпрымальнікаў (ІП) да кіравання юрыдычнымі асобамі.

Адным з найбольш адчувальных змяненняў стала выключэнне магчымасці для ІП ажыццяўляць паўнамоцтвы выканаўчага органа гаспадарчага таварыства (АТ, ТАА, ТДА) на падставе грамадзянска-прававога дагавора.

Што змянілася для гаспадарчых таварыстваў (ГТ)?

Да 2026 года шырока ўжывалася мадэль, пры якой функцыі дырэктара перадаваліся індывідуальнаму прадпрымальніку на падставе дагавора аб перадачы кіравання ГТ. Гэта дазваляла:

• аптымізаваць падатковую нагрузку,

• больш гнутка рэгуляваць пытанні адказнасці,

• фарміраваць кіраўнічыя адносіны без працоўнага дагавора (кантракта).

Пасля пачатку дзеяння новага закона такая канструкцыя для гаспадарчых таварыстваў больш не дапускаецца. Выканаўчы орган таварыства павінен функцыянаваць у межах мадэлі, прадугледжанай карпаратыўным заканадаўствам, - праз фізічную асобу, якая знаходзіцца ў працоўных адносінах, альбо праз кіруючую арганізацыю (юрыдычную асобу).

Удзел ІП у карпаратыўным кіраванні гаспадарчых таварыстваў выключаны.

А як быць унітарным прадпрыемствам?

Тут сітуацыя выглядае інакш.

Нормы Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь (ГК) фармальна захоўваюць магчымасць перадачы паўнамоцтваў выканаўчага органа ўнітарнага прадпрыемства кіраўніку - індывідуальнаму прадпрымальніку, калі такая дзейнасць для яго дапускаецца заканадаўствам (абз. 2 п. 4 арт. 113 ГК у рэдакцыі Закона ад 17.02.2025).

Пры гэтым у Пералік відаў індывідуальнай прадпрымальніцкай дзейнасці, якія мае права ажыццяўляць грамадзянін у якасці ІП (вызначаны ў дадатку 1 да пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 28 чэрвеня 2024 г. № 457), у прыватнасці, уключаны такі від дзейнасці, як «кансультаванне па пытаннях камерцыйнай дзейнасці і іншае кансультаванне па пытаннях кіравання» (код групоўкі 7022 у адпаведнасці з агульнадзяржаўным класіфікатарам Рэспублікі Беларусь АКРБ 005-2011 «Віды эканамічнай дзейнасці»). У межах указанай групоўкі класіфікуецца дзейнасць па кіраванні прадпрыемствам без ажыццяўлення дзейнасці кіраўніка ў справе аб неплацежаздольнасці або банкруцтве і ліквідатараў юрыдычных асоб.

Звернем увагу, што менавіта на гэты від дзейнасці звычайна абапіралася практыка перадачы паўнамоцтваў выканаўчага органа індывідуальнаму прадпрымальніку.

Дапушчальнасць такой мадэлі для ўнітарных прадпрыемстваў пацверджана тлумачэннямі рэгулятара (Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь) у адказ на наш зварот ад 03.02.2026 г., у якіх канстатуецца адсутнасць забароны на перадачу ІП паўнамоцтваў кіраўніка ўнітарнага прадпрыемства.

Фармальна можна, сістэмна — не?

На практыцы сфарміравалася неадназначная сітуацыя:

• для гаспадарчых таварыстваў перадача паўнамоцтваў выканаўчага органа ІП прама выключана;

• для ўнітарных прадпрыемстваў такая магчымасць фармальна захоўваецца.

З улікам агульнай мэтавай накіраванасці апошніх заканадаўчых змяненняў у частцы рэгулявання дзейнасці ІП узнікае пытанне: ці з’яўляецца захаванне гэтай мадэлі ўстойлівым, або гэта часовы «пераходны» этап рэгулявання?

Сістэмнае падыход да інтэрпрэтацыі змяненняў сведчыць пра фарміраванне тэндэнцыі да абмежавання ўдзелу індывідуальных прадпрымальнікаў у карпаратыўным кіраванні. У сувязі з гэтым мадэль кіравання праз ІП для ўнітарных прадпрыемстваў знаходзіцца ў зоне павышанай прававой рызыкі.

Якія рызыкі неабходна ўлічваць бізнесу?

 Рызыка змянення заканадаўства. З улікам агульнай рэформы статусу ІП нельга выключаць далейшае ўзмацненне рэгулявання.

 Рызыка перакваліфікацыі адносін. Пры фактычным выкананні функцый дырэктара магчыма прызнанне адносін працоўнымі з адпаведнымі наступствамі.

 Карпаратыўныя рызыкі. У выпадку спрэчкі можа быць пастаўлена пытанне аб належным фарміраванні выканаўчага органа.

 Банкаўскія і кантрагентскія рызыкі. Банкі, іншыя фінансавыя ўстановы, буйныя кантрагенты могуць асцярожна ставіцца да мадэлі кіравання праз ІП.

 Падатковыя пытанні. Падатковыя органы традыцыйна надаюць павышаную ўвагу схемам, звязаным з прыцягненнем ІП да кіравання.

Практычныя рэкамендацыі

Пры выбары мадэлі кіравання ўнітарным прадпрыемствам у 2026 годзе варта ацэньваць не толькі фармальную дапушчальнасць канструкцыі, але і ўлічваць стратэгічныя планы бізнесу, магчымыя заканадаўчыя змяненні, змены ў правапрымяняльнай практыцы, а таксама суадносіць кіраўнічую гнуткасць з рэгулятарнай устойлівасцю.

У шэрагу выпадкаў мэтазгодна разгледзець пытанне рэструктурызацыі мадэлі карпаратыўнага кіравання і альтэрнатыўныя варыянты:

• прызначэнне кіраўніка па працоўным дагаворы,

• прыцягненне кіруючай арганізацыі — юрыдычнай асобы.

Вывад

Нягледзячы на фармальнае захаванне магчымасці прыцягнення індывідуальнага прадпрымальніка ў якасці кіраўніка ўнітарнага прадпрыемства, тэндэнцыі апошніх змяненняў заканадаўства сведчаць пра скарачэнне ўдзелу ІП у карпаратыўным кіраванні.

У цяперашніх умовах бізнесу важна прымаць рашэнні не толькі на падставе дзеючай фармальнай нормы, але і з улікам рэгулятарнай дынамікі.

***

Нашы юрысты гатовы правесці прававы аўдыт канкрэтнай сітуацыі і кіраўнічай мадэлі і прапанаваць рашэнне, якое будзе не толькі фармальна дапушчальным, але і стратэгічна ўстойлівым.